Witamina A
Jaką rolę ma witamina A w organizmie?
Termin „witamina A” odnosi się do kilku związków chemicznych z grupy karotenoidów, w tym do beta-karotenu i retinolu. Podobnie jak witaminy D, E i K zalicza się ją do witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Składniki odkładane są w wątrobie i tkance tłuszczowej. Ze względu na tę cechę trudno jest doprowadzić do niedoboru witaminy A. Warto jednak dbać o prawidłową podaż składnika w diecie.
Witamina A pełni w ludzkim ciele następujące funkcje:
- jest niezbędna dla prawidłowego widzenia,
- sprzyja zdolnościom regeneracyjnym komórek,
- odpowiada za dobrą kondycję skóry, włosów i paznokci,
- przyspiesza gojenie się ran,
- reguluje wzrost komórek organizmu,
- wspiera układ odpornościowy,
- wywiera wpływ na prawidłowe działanie błon komórkowych,
- wspomaga zwalczanie bakterii i wirusów,
- chroni nabłonek układu oddechowego przed chorobotwórczymi mikroorganizmami,
- pomaga zapobiegać zakażeniom,
- stymuluje produkcję czerwonych krwinek przez szpik kostny,
- wywiera wpływ na potencję u mężczyzn,
- spowalnia rozwój i ogranicza ryzyko powstania raka piersi, płuc, jelita grubego i stercza.
Witamina A – naturalne źródła występowania
Naturalna witamina A zawarta jest w produktach pochodzenia zwierzęcego. Dostarczają jej niektóre gatunki morskich ryb, jaja, sery dojrzewające, masło oraz podroby (np. wątroba). Prowitamina witaminy A (beta-karoten) jest obecna w produktach pochodzenia roślinnego. Dobrymi źródłami składnika są marchew, szpinak, jarmuż, natka pietruszki, brokuły, brzoskwinie i morele. Witamina A w formie prowitaminy wzbogaca również mleko i jego przetwory.
Witamina A – przyczyny i objawy niedoboru
W rozwiniętych krajach bardzo rzadko obserwuje się niedobór witaminy A. Do wspomnianego stanu może dojść w przypadku spożywania nieodpowiedniej ilości składnika wraz z dietą. Taka sytuacja występuje zwykle w przypadku dzieci, osób w podeszłym wieku, z zaburzeniami wchłaniania albo upośledzeniem czynności wątroby. Ryzyko niedoboru witaminy A jest największe w przypadku kobiet w ciąży, seniorów, osób pracujących przy komputerze, alkoholików i palaczy.
Po czym można rozpoznać, że dostarcza się ciału za mało omawianej substancji? Objawy niedoboru witaminy A to:
- nadmierne rogowacenie i łuszczenie się naskórka,
- suchość i szorstkość skóry, przede wszystkim na kolanach, łokciach, ramionach i udach,
- wypryski i trądzik,
- kruchość paznokci i ich spowolniony wzrost,
- łamliwość i przerzedzenie się włosów,
- długotrwający proces gojenia się ran,
- zahamowanie wzrostu,
- wysychanie spojówki i rogówki oka,
- kiepskie widzenie po zmierzchu, czyli tzw. kurza ślepota,
- akomodacja oka w ciemnościach trwająca dłużej niż 10 sekund,
- większa podatność na zakażenia wirusowe i bakteryjne,
- częstsze biegunki.
Niebezpiecznie obniżony poziom opisywanego składnika u kobiet prowadzi do zaburzeń miesiączkowania i płodności. Niedobór witaminy A u seniorów objawia się z kolei jako dzwonienie w uszach.
Objawy przedawkowania witaminy A
Niedostateczna podaż witaminy A nie jest jedynym stanem niekorzystnym dla organizmu. Również nadmierna ilość składnika może być szkodliwa. Witamina A odkładająca się w wątrobie w nadmiarze staje się substancją toksyczną.
Objawami przedawkowania składnika są:
- bóle głowy,
- powiększenie wątroby,
- brak apetytu,
- większa pobudliwość,
- zmiany skórne,
- łysienie,
- osłabienie ciała,
- zmiany w strukturze kości.
Nadmiar witaminy A w organizmie można rozpoznać także po suchej, nadmiernie rogowaciejącej skórze. Stan objawia się też poprzez łamliwość włosów i paznokci oraz pękanie czerwieni wargowej. Hiperwitaminoza jest szczególnie niebezpieczna w przypadku kobiet w ciąży. Witamina A przyjmowana w nadmiarze jest toksyczna dla płodu. Przedawkowanie substancji przyczynia się do rozwoju wad wrodzonych u dzieci.
Witamina A – dzienne zapotrzebowanie a suplementacja
Zalecana dzienna dawka witaminy A zależy od wieku, płci i stanu organizmu. Aby uniknąć skutków ubocznych przedawkowania składnika, należy ściśle przestrzegać norm dobowych dotyczących spożycia witaminy.
U dzieci dzienne zapotrzebowanie na witaminę A to:
- 400 µg – od 1 do 3 roku życia,
- 450 µg – od 4 do 6 roku życia,
- 500 µg – od 7 do 9 roku życia.
Jeśli dieta nie dostarcza odpowiedniej ilości składnika, dziecko ma problemy z apetytem albo wchłanianiem substancji odżywczych, dobrym rozwiązaniem będzie witamina A w kroplach. Podawanie suplementu należy koniecznie skonsultować z lekarzem.
Starsze dzieci i nastolatki mogą dziennie spożywać witaminę A w ilości:
- 600 µg – chłopcy i dziewczęta w wieku od 10 do 12 lat,
- 700 µg – dziewczęta od 13 do 18 roku życia,
- 600-900 µg – chłopcy od 13 do 18 roku życia.
Dobowe zapotrzebowanie na witaminę A u dorosłych wynosi:
- 700 µg – kobiety,
- 770 µg – kobiety ciężarne,
- 1300 µg – kobiety karmiące,
- 900 µg – mężczyźni.
W przypadku dorosłych i nastolatków najpopularniejszą postacią suplementu jest witamina A w tabletkach. Jeżeli woli się przyjmować składnik w innej formie, w wariantach dostosowanych dla wspomnianych grup wiekowych występuje także witamina A w kroplach. Zwiększone zapotrzebowanie na witaminę A występuje u osób cierpiących z powodu infekcji oraz chorób układu pokarmowego. Potrzebną organizmowi dawkę składnika zwiększa także długotrwały stres.
Witamina A suplement bardzo często występuje w połączeniu z witaminą E. Obie substancje należą do skutecznych przeciwutleniaczy. Suplement witamina A+E pomaga zatem jeszcze lepiej bronić się przed wolnymi rodnikami przyspieszającymi proces starzenia się komórek ciała. Niezależnie od tego, czy stosuje się witaminę A w kroplach czy tabletkach, należy przestrzegać dawkowania zalecanego przez producenta.
Retinol – czyli witamina A występująca w kosmetykach
W kosmetyce witaminę A stosuje się w preparatach przeznaczonych do pielęgnacji skóry suchej i dojrzałej. Składnik wzbogaca m.in. balsamy ujędrniające i kremy przeciwzmarszczkowe. Witamina A w kroplach uelastycznia i wygładza naskórek. Redukuje drobne zmarszczki i przebarwienia, a także pobudza skórę do produkcji włókien kolagenowych. Retinoidy wykorzystuje się też do leczenia trądziku, łuszczycy, rozstępów, brodawek płaskich oraz zaburzeń pigmentacji.